Bilimde hil meselesi we onuň barlagy

doctorEsaslyk taglymatlaryň seriŞdeleri.
Hiliň barlagy we Bolon prosesi.
Ýewropa ýokary bilmi boýunça ülňüler.
Aziýa-ÝuwaŞ okean sebiti üçin ýokary bilimiň hiliniň barlagynyň ýörelgeleri.
ABŞ-da ýokary biliminiň hiliniň barlagy.
Beýleki halkara guramalar.
Websaýtlar.
Gulluklar we guramalar.

Ýewropa ýokary biliminiň (EHEA) ösüşiniň esasy ugurlarynyň biri hem ýokary bilimiň (HE) hilidir we ýokary bilim edaralary (HEIs) üçin hili barlamak boýunça ulgamy ösdürmekdir (hili üpjün etmekdir). Hiliň barlagy ýokary bilimde hili gowulandyrmaga gönükdirilen dürli serişdeler üçin umumy hödürlenýän şahslaryň umumy ýokary derejesidir.

Esaslyk düşünjeleriň serişdeleri

Hile ýa-da ülňülere baha bermek hiliň ýa-da ülňüleriň ýerlikliligi ýa-da derejesi boýunça pikirleri barlamak ýagdaýydyr. Hil taýdan baha bermek içerde hem, daşarda hem geçirlip bilner. Daşarda baha bermek garaşsyz baha bermek ýagdaýydyr.

Baha bermek, bilime baha bermek we hasabatlylyk maksatnamany we syýasata baha bermegi, mekdebiň öz özüni baha bermegi, dörediji baha bermegi, öwrenmek üçin baha bermegi, deň hukuklu baha bermek hökmünde öz özüňe baha bermegi öz içine alýan baha bermegiň ähli görnüşlerine we bilimiň çäklerine baha bermäge mümkinçilikleri giňeldýär.

Hiliň barlygy, ýa-da hiliň kepili (QA) — gysgaça, ýokary bilimde — sargytçylaryň dawaly emläginiň gizlinligini, şertiň (girişiň, işiň we netijeleriň) garaşylýan netijeleri üpjün etýändigini ýa-da iň az talaplara laýyk gelýändigini kesgitlemekdir. Ýokary bilimde hiliň barlagy hiliň daşky gözegçiliginiň, baha berlişiniň ýa-da syn berlişiniň ähli görnüşleri üçin şertli aňlatma hökmünde ulanylýan genetiki adalga boldy.

Bu ýagdaýlar önümiň bellenilen maksatlara laýyk gelýändiginiň gizlinligini üpjün edýän önümçiligiň meýilnamalaşdyrylan we yzygiderli alnyp barylýan işlerne degişlidir. Bu önümiň (harydyň we /ýa-da hyzmatyň) müşderiniň talaplaryny yzygiderli, ymykly usul bilen kanagatlandyrýandygynyň kepili üçin bellenilen hereketlerdir. Gynansak-da, hiliň kepili öndürilýän önümiň ýokary hillidigine doly kepil geçip bilmeýär, ýöne hakykata has golaý baha berýär.

Hiliň kepili üçin 2 sany düýpli ýörelgä häsiýetlidir: «maksatlaýyn ulanmak üçin ýaramly» (önüm bellenilen maksatda gabat gelmeli), we «derrew alnan hukuk» (ýalňyşlyklar düzedilmeli). Hiliň kepili çig malyň, toplumlaryň, önümleriň we unsurlaryň hilini kadalaşdyrmakdan; önümçilik we dolandyryş bilen bagly hyzmatlarda, önümçilikden we gözegçilikden ybaratdyr.

Hiliň umumy jemgyýet tarapyndan däl-de, ulanyjylar, müşderler ýa-da sargytçylar tarapyndan bellenen taraplar boýunça kesgitlenýändigine düşünmek gerek: bu «gymmat» ýa-da «ýokary hil» boldugy däldir. Hatda umumy ulanylýan harytlary hem bazaryň talaplaryny ödeýän bolsa ýokary hilli önümler hasaplap bolar.

Akkreditasiýa — edaralaryň, maksatnamalaryň kanunlydygyny ýa-da ýerlikliligini kesgitlemek ýa-da tassyklamakdyr, ýagny mudullaryň birleşmesidir ýa-da barlagyň modulydyr. Akkreditasiýa maksatnamalar ýa-da edaralar degişli bolup biler. Akkreditasiýa adatça wagtyň çäkli döwründe gulluk edýän işdir.

Bilimiň akkreditasiýasy degişli ülňülere laýyk gelýändigini anyklamak üçin daşky edara tarapyndan bilim edarasynyň ýa-da maksatnamasynyň hereketlerine we hyzmatlaryna baha berýän hiliň barlagydyr. Eger ülňüler gabat gelýän bolsa, onda olar gulluk tarapyndan berilýän akkreditasiýanyň derejesini alýarlar.

Dünýäniň köp ýurtlarynda bilim akkreditasiýasynyň hyzmatyny magarif ministrlikleri ýaly hökümet guramalary ýerine ýetirýärler. Ýöne Birleşen ştatlarda hiliň barlagy hökümete garaşly däl we ol hususy birleşmeleriň agzalary tarapyndan ýerine ýetirilýär.

Audit, ýokary bilimiň hili babatda, hiliň, bellenilen şertleriň we netijeleriň bütewiliginiň barlagydyr we tassyklamasydyr. Audit we edara auditi gezekleşdirip ulanylmaga niýetlenilendir. Ýöne daşky we içki auditiň (öňki daşky gullugyň) hem-de edara we adaradan ýokarky auditiň arasynda tapawutlar bar. Auditler bilimiň hilini kadalaşdyrmak we ösdürmek hem-de beýleki işler üçin HEI tarapyndan ulanylýan hereketlerdir. HEI-niň maksatlary, hereket edýän mazmuny ýa-da ýerine ýetirilişi umuman auditlere degişli däldir. Netijelere baha bermek gönüden göni HEI we magarif ministrligine degişlidir.

HEIs-iň auditleriniň hil kepiliniň ulgamy üçin esasy ösüş ugry HEI-niň jemgyýetçilik jogapkärçiliginiň açyklygynyň, ykrar edilendiginiň we meňzeşliginiň ýörelgelerinden ybarat HEIs özbaşdaklygydyr. Dogabitdi özbaşdak unsur hiliň kada görä deň ýörelgäniň synyna laýyklykda barlagy amala aşyrmalydyr. Bu babatda HEIs hiliň barlagynyň milli derejesine baha bermek boýunça bilermenleriň esasy jogapkärçiligini öz üstüne alýar.

Hiliň barlagy we Bolon prosesi

Bolon jarnamasynda (1999) Ýewropanyň magaryf ministrleri 2010-njy ýyla çenli Ýewropa ýokary biliminiň sebitini döretmek kararyna geldiler. Bolon jarnamasy deňeşdirilýän ülňüleri we usulyýetleri ösdürmek maksady bilen ýokary bilimiň hiliniň kepili hökmünde Ýewropa ýurtlarynyň hyzmatdaşlygyny höweslendirýär. Bolonýada ylalaşylan beýleki esasy maksatlar ýeňil deňeşdirilýän derejelerdir, 2 esasy dereje (soňra üçünji tapgyr hem goşuldy) esaslanýan ulgamdyr, kreditleriň umumy Ýewropa ulgamydyr hem-de talyplaryň we mugallymlaryň alyş-çalşydyr.

2001-nji ýylda Pragada bolan duşuşykda Ýewropa ýurtlarynyň magaryf ministrleri 2010-njy ýyla çenli hiliň barlagynyň Ýewropa gurluşyny döretmek üçin gönüden göni işlejek hiliň barlagy üçin umumy gurluşy kesgitlemekde hyzmatdaşlyk üçin ENQA çagyrdylar. Iki ýyldan soň Berlinde ministrler ENQA hili barlamagyň Ýewropa ýagdaýyna öz goşantlaryny goşmagy teklip etdiler. Berlinde Communiqu ENQA ministrlerden hiliň barlagy bilen meşgullanýan gulluklar üçin kada görä deň birmeňzeş syn beriş ulgamyny kepillendirýän usullary öwrenmek, hem-de hili barlamak boýunça ülňüleriň, işleriň we ugrukdyryjy ýörelgeleriň ylalaşylan toplumy boýunça işini ösdürmek üçin goşa ygtyýarnama aldy.

2005-nji ýylyň maýynda Bergende bolan duşuşykda Ýewropa magaryf ministrleri ENQA tarapyndan teklip edilen «Ýewropa ýokary bilimi boýunça hiliň barlagynyň ülňülerini we ugrukdyryjy ýörelgelerini» kabul etdiler. Ministrler milli esasda hiliň barlagy boýunça kada görä deň gulluklaryň syny üçin teklip edilen nusga bilen tanyşdylar. Olar milli syna esaslanýan hiliň barlagy boýunça gulluklaryň Ýewropa hasaba alnyşynyň ýörelgesini makulladylar hme-de Bolon topary (BFUG) arkaly ministrlere gutarnykly hasabat bermek bilen ENQA-nyň EUA, EURASHE we ESIB bilen hyzmatdaşlykda iş ýüzünde ýerine ýetirlişini ösdürmek barada sargyt etdiler. Bergende ENQA BFUG-niň täze maslahat beriji agzasy hökmünde kabul edildi.

2007-nji ýylyň maý aýynyň 17-18-ne Ýewropanyň magaryf ministrleri Londonda duşuşdylar. Belli kararlaryň biri hem hiliň barlagy boýunça gulluklar (EQAR) üçin Ýewropa sanawyny kesgitlemek boýunça ylalaşyk boldy. Olar BFUG arkaly ministrlere hasabat bermek bilen E4 toparynyň teklibine esaslanyp, bu sanawlary girizmegi makulladylar. Ministrler ýokary bilimde, esasan hem ýokary bilim boýunça hiliň barlagynyň ulgamyndaky ösüşi ykrar etdiler. London maslahaty her ýyl dowam edýän E4 tarapyndan guralan hiliň barlagy boýunça maslahatlary geçirmegi goldadylar.

Çeşme: http://www.enqa.eu/bologna_overview. lasso

Ýewropa ýokary bilmi boýunça ülňüler

Ýokary bilimiň Ýewropa ulgamyna girýän 3 sany esasy kada bar:

  1. Hiliň içki barlagy.
  2. Hiliň daşky barlagy.
  3. Hiliň barlagynyň kada görä deň gulluklarynyň syny.

1. 2005-nji ýylyň maýynda Bergende geçirilen ministrleriň maslahaty ýokary bilim edaralarynyň çäklerinde hiliň içki barlagy üçin Ýewropa ülňülerini we ugrukdyryjy ýörelgeleri öňe sürdi.

Ülňi:

Edaralaryň öz syýasaty we onuň bilen bagly öz maksatnamalarynyň hiliniň we ülňüleriniň hem-de olary sylaglamagyň kepili boýunça işleri bolmaly. Şeýle hem olar işde hiliň we onuň barlagynyň wajyplygyny ykrar edýän medeniýeti ösdürmek boýunça meseleleri ylalaşmaly. Muny gazanmak üçin edaralar hili üznüksiz ýokarlandyrmak boýunça baş ugry ösdürmeli we amala aşyrmaly. Baş ugryň, syýasatyň we işleriň resmi derejesi bolmaly we olar köpçülik üçin elýeterli bolmaly. Şeýle hem olar talyplary we beýleki gyzyklanýan taraplary işe çekmegiň ähmiýetinden ybarat bolmaly.

Ugrukdyryş:

Resmi syýasat we işler çäklerinde ýokary bilim edaralarynyň hiliň barlagy boýunça bu ulgamlaryň netijeliligine gözegçilik edýän we ösdürýän gurluşyny üpjün edýär. Şeýle hem olar bellenen özbaşdaklygyň gizlinligini üpjün etmäge kömek berýärler. Syýasat meýilleri we ýerine ýetirilmegi hökmany bolan ugrukdyrmalary tassyklamakdan ybaratdyr. Işler boýunça ugrukdyrmalarda syýasaty amala aşyrmaga kömek edýän we bu işleriň ýerine ýetirilişiniň amaly ugurlaryny bilmeliler üçin peýdaly maglumatlary berýän ýollar barada has anyk maglumat berilmeli.

Syýasatyň garaşylýan teswiri:

  • edarada okuwyň we barlagyň arasyndaky gatnaşyklardan;
  • hil we ülňüler boýunça edaranyň baş ugrundan;
  • hiliň barlagynyň ulgamynyň guralşyndan;
  • bölümleriň, mekdepleriň, fakultetleriň we beýleki guramaçylyk birlikleriniň hem-de adamlaryň hiliniň kepili üçin borçlaryndan;
  • hili üpjün etmäge talyplary çekmekden;
  • syýasaty amala aşyrmaga, barlamaga we gaýtadan seretmäge kömek edýän ýollardan ybaratdyr.

EHEA-nyň amala aşyrylmagy açyk we aýdyň bellenen netijeleri; okaýanlary okatmak we goldamak boýunça bu maksatnamanyň netijelerini gazanmakda talyplara kömek etjek mümkinçilikleri bermäge höwesjeň we ukyply taýýarlykly işgärleri bolan; şeýle hem ýokary dereje, tejribe we wezipe görkezýän işgärleriň işe goşandyny doly, öz wagtynda maddy taýdan ykrar edýän maksatnamalaryň ýerine ýetirlişi boýunça ähli derejedäki edaralaryň borçlaryna doly baglydyr. Ähli ýokary bilim edaralary öz berýän bilimleriniň derejesini gowulandyrmaga we kämilleşdirmäge çalyşmalydyr.

2. 2005-nji ýylyň maýynda Bergende geçirilen ministrleriň maslahaty ýokary bilim edaralarynyň çäklerinde hiliň daşky barlagy üçin Ýewropa ülňülerini we ugrukdyryjy ýörelgeleri öňe sürdi.

Ülňi:

Gulluklaryň hiliniň daşky barlagy Ýewropa ülňileriniň we ugrukdyryjy ýörelgeleriniň ikinji bölüminde beýan edilen hili barlamagyň daşky işleriniň bolmagyna we onuň netijeliligine üns bermelidir.

Ugrukdyryş ýörelgeleri:

Ikinji bölümde beýan edilen hili ň daşky barlagy üçin ülňüler daşky hil taýdan baha bermek üçin gymmatly esasy üpjün edýär. Ülňüler 1990-njy ýyllaryň başlaryndan bäri Ýewropada hiliň daşky barlagynyň ösüşi arkaly alnan iň oňat usullarda we ýörelgelerden ybaratdyr. Şonuň üçin hem bu ülňüler ýokary bilim edaralarynyň hil barlagynyň daşky gulluklary tarapyndan kabul edilmegi üçin birleşdirilmelidir.

Hiliň daşky barlagy üçin ülňüler gulluklar tarapyndan hiliň daşky barlagy üçin ulanylýan ülňülere gabat gelmelidir, olar ýokary bilim edaralarynyň hiliniň hünär taýdan we daşky barlagy üçin esas bolmalydyr.

3. 2003-nji ýylda geçirilen ministrleriň Berlin maslahaty hiliň barlagynyň kada görä deň gulluklary üçin synyň ulgamynyň ülňülerini we ugrukdyryjy ýörelgelerini öňe sürdi.

2003-nji ýylda Berlinde ministrler ENQA onuň agzalarynyň üsti bilen EUA, EURASHE we ESIB bilen hyzmatdaşlykda hiliň barlagy üçin kada görä deň gulluklaryň syny we/ýa-da akkreditasiýa boýunça gulluklaryň ýa-da olaryň edaralarynyň meňzeş ulgamlarynyň usullaryny öwrenmek boýunça sargyt bilen ýüz tutdylar. ENQA we onuň hyzmatdaşlary gulluklaryň synynyň ulgamynyň diňe göni syndan ybarat bolman, eýsem bu synyň düzülýän hil ülňüleriniň seresaply seredilmegi baradaky ygtyýarnamanyň ulanylyşyna esaslanyp bu sargydy ýerine ýetirdiler. Soňra gulluklaryň işleri we syny boýunça gulluklaryň hiliniň durulygynyň, açyklygynyň we deňeşdirilmeginiň maksatlaryna ýetmegiň serişdelerini ulanmaly ylalaşygy boldy.

şeýlelikde, bu hasabat Ýewropanyň çäklerinde ýokary bilimde hereket edýän hiliň barlagy boýunça ykrar edilen daşky gulluklaryň sanawyny düzmek boýunça esasy teklipden durýar. Bu teklip esasan akkreditasiýanyň ýa-da ykrar etmäniň ýarlygynyň gymmatyna baglylykda girdeýji almak isleýän hiliň barlagy boýunça edaralaryň köpelmeginiň garaşylýan netijelerine jogapdyr. Beýleki ýerlerdäki tejribe şeýle kärhanalary dolandyrmagyň kyndygyny görkezdi, ýöne Ýewropanyň eýýam kesgitlenen gulluklaryň bähbitlerini goramak üçin däl, eýsem diskreditasiýa (abraýynyň gaçmagy) sebäpli hiliniň peselýändigini barlamakdan gelýän peýda göz ýetirmek üçin bu täze bazary iş ýüzünde dolandyrmak boýunça özboluşly mümkinçilikleri bar. Bu teklipler boýunça işe aglaba Ýewropa babatynda we onuň taraplaryna görä üns berildi. Şol bir wagtyň özünde bu işleriň milletara ösüşine düşünmek meselesi ýüze çykdy. Şonuň üçin hem bu bap hasabatyň şu bölümini düzmek üçin ýerlikli bolan halkara hereketlerini we tekliplerini gysgaça derňemekden başlanýar. Bu hiliň barlagy boýunça daşky gulluklar üçin Ýewropa ülňülerine we goşmaça ýörelgä esaslanýan synyň teklip edilen ulgamyny öňe sürýär. Bu nusga Ýewropada hereket edýän hiliň barlagy boýunça daşky gulluklaryň teklip edilen sanawyny göz öňüne getirmäge ýardam edýär. Şeýle hem sanawyň düzüminde aýratyn ähmiýeti bolan Ýewropa ülňüleri bilen gulluklaryň ylalaşygy hem seredilýär. Soňunda ýokary bilimde hiliň barlagy üçin Ýewropa maslahat beriji guramasyny döretmek boýunça teklip berildi.

Halkara ýagdaý

Ýewropa häzirki döwürde ýokary bilimiň hiliniň barlagy boýunça barha ösýän ýeke-täk ýer däldir. Bu bölüm Ýokary bilimde hiliň barlagy boýunça gulluklar üçin halkara tory (INQAAHE), Ýokary okuw mekdepleriniň rektorlarynyň halkara birleşmesi (IAUP), Birleşen ştatlarda ýokary bilimiň akkreditasiýasy boýunça geňeş (CHEA), OECD we UNESKO ýaly guramalaryň birnäçe işlerini we tekliplerini beýan edýär. Bu guramalaryň hiliň barlagyna degişli işleri şu hasabat düzülende peýdaly hasaplandy. Hatda bu halkara ýagdaýlaryň belli bir maslahatlara göni goşulmandygyny nazara almak bilen käbir düýpli halkara ýagdaýlar aşakda şu bapda teklipler görüşinde berildi.

Aziýa-Ýuwaş okean sebiti üçin ýokary bilimiň hiliniň barlagynyň ýörelgeleri

Ýokary bilimiň milletaralaşmagy ýurtlarda we sebitlerde ýokary bilim ulgamlarynyň we olaryň maksatnamalarynyň hilini we ülňülerini görkezmek üçin zerurlygy ýüze çykarýar. Golaýda hiliň barlagyny goldamak üçin ylalaşylan ugrukdyryjy ýörelgeleri we ülňüleri ösdürmek boýunça sebit we halkara hyzmatdaşlygyny berkitmek bolup geçdi. Esasy isleg Ýokary bilimde hiliň barlagy boýunça gulluklar üçin halkara torundan (INQAAHE), Amaly ugrukdyrmagyň tejribesiniň iň oňat ugrukdyryjy ýörelgelerinden, UNESKO-nyň/OECD-niň ýokary bilimiň meseleleri boýunça ýurtlaryň arasynda tejribe alyşmagyň ýokary hilli şertleri boýunça ugrukdyrmasyndan we Bolon prosesiniň bölegi hökmünde ösdürilen Ýokary bilimiň hiliniň barlagy üçin Ýewropa birleşmesinden (ENQA), Ýokary bilimiň Ýewropa ulgamynda hiliň barlagy üçin ugrukdyryjy ýörelgelerden ybarat 3 teklibiň ösüşine gönükdirildi.

Aziýa-Ýuwaş okean sebiti dünýäniň ykdysady taýdan has depginli ösýän böleginiň biridir. Söwdany açmak boýunça borçnama, maýa goýum we ykdysady özgertmeler sebitde köp ýurtlary halkara talyplaryny çekmäge höweslendirdi we olar ýokary bilim hyzmatlarynyň eksporterlerine öwrülýärler. Aziýa-Ýuwaş okean sebitiniň köp ýurtlarynyň dünýä derejesinde ýokary bilim ulgamyny ösdürmek üçin esasy maliýe we adam mümkinçilikleri bar. Mundan beýläk ymtylyş ýokary bilimiň hiliniň barlagy boýunça halkara hyzmatdaşlygyna höweslendirýär. Aziýa-Ýuwaş okean sebitiniň ýurtlary üçin hiliň barlagynyň ýörelgeleriniň ylalaşylan toplumyny kabul etmek arkaly halkara ülňülerine laýyk gelýän ýokary bilim ulgamynyň ösmegi üçin durnukly borçnama öňe sürülýär.

Hyzmatdaşlygy berkitmek üçin ýokary bilimiň hiliniň barlagynyň ýörelgeleriniň ösüşi boýunça isleg we Aziýa-Ýuwaş okean sebitiniň ýurtlarynda hil taýdan barlag boýunça hyzmatdaşlyk. Şu ýörelgeler göz öňünde tutulýar:

  • hiliň kepili boýunça meselelerde we tejribede sebit deňleşdirmesini döretmäge öz goşantlary goşulýar;
  • hiliň kepili boýunça yzygiderliligiň we kesgitleýji netijeliligiň ylalaşylan gözegçilik kadasy teklip edilýär;
  • sebitiň talyplaryna kömek we olaryň akademiki hereketi hem-de alyş-çalyşy;
  • has giň Aziýa-Ýuwaş okean sebitinde ýokary bilim ulgamynyň özara ynamyny, gizlinligini we düşünilişini goldamak;
  • ýokary bilim edaralarynyň durulygyny we jogapkärçiligini gowulandyrmak;
  • sebiti ýokary hilli bilim boýunça halkara ösüşi bilen deňleşdirýär.

Maglumat

Bu maglumatda Aziýa-Ýuwaş okean sebitiniň ýurtlarynda kepiliň ýokary hilli çäreleri boýunça has köpdürliligini we ýerli çemeleşmeleri ylalaşdyrýan ylalaşylan gurluşlary kesgitlemek üçin esas bilen üpjün edilýändigini ykrar etmek wajypdyr. Mätäçlikler 2008-nji ýylyň fewral aýynyň 18-ne Ýaponýada Aziýa-Ýuwaş okean sebitiniň ýurtlarynyň her ýylky ulgam maslahaty bilen bilelikde geçirilen maslahatyň şertlerine gönükdirildi. Maslahat 17 ýurtdan gelen 35-den gowrak gatnaşyjylara Aziýa-Ýuwaş okean sebitiniň ýurtlarynda ýokary bilimiň hiliniň barlagynyň özboluşly ýagdaýynda ulanylýan ýörelgeleri ara alyp maslahatlaşmaga mümkinçilik berdi. Duşuşygyň esasy netijesi Aziýa-Ýuwaş okean sebitinde ýokary bilimiň hiliniň barlagy üçin «Çib prinsipleri» taslamasynyň ösdürilmegi boldy.

Çeşme: http://www.brisbanecommunique.deewr.gov.au/NR/rdonlyres/F7C48BD9-DA8D-4CFD— 8C6A-914E001E2E39/23073/FinalQAPrinciples.pdf

Mundan başgada Bolon prosesi ýaly daşary ýurtda hili üpjün etmek üçin hyzmatdaşlygyň şeýle ýagdaýlary Günorta-gündogar Aziýany we Ýuwaş okeany, Günorta Amerikany, Gündogar Afrikany we Arap sebitini öz içine alýan hyzmatdaşlygyň dürli sebit ýagdaýlarynda ýüze çykýar.

ABŞ-da ýokary biliminiň hiliniň barlagy

Gulluklar okuw maksatnamalaryny döretmek ýa-da kesgitlemek üçin bu gulluklar tarapyndan kesgitlenen işiň iň az ülňülerini ýerine ýetirmekde «akkreditasiýa» ýa-da tassyknama berip bilýärler. Bütin dünýäniň hil boýunça gulluklarynyň soragnamasy Ýokary bilimiň akkreditasiýasy boýunça geňeşiň (CHEA) websaýtynda berilýär.
— Websaýt: http://www.chea.org/intdb/list.asp?key=c

Her gulluk adatça olara baha bermek üçin ulanylýan ülňüleri, şeýle hem maksatnamalaryň we/ýa-da Ýokary okuw mekdepleriniň sanawyny beýan edýän websaýty goldaýar.

Beýleki halkara guramalar.

Halkara bankyň hiliň barlagy boýunça neşirleri.
Neşirler iňlis, ispan we fransuz dillerinde, şeýle hem hiliň kepili boýunça hereketlere we syýasata gatnaşýan guramalar bilen gatnaşyklar.
— Websaýt: http://www1.worldbank.org/education/tertiary/quality.asp

Daşary ýurtda ýokary hilli ýokary bilimiň bölünilişi: barlag amaly sanawy (2006-njy ýyly maýy).
CHEA, Bilim boýunça amerikan geňeşi, Kanadanyň Ýokary okuw mekdepleriniň we kollejleriniň birleşmesi hem-de Ýokary okuw mekdepleriniň birleşmesi ýaly ösen guramalar tarapyndan daşary ýurtda ýokary hilli ýokary bilimi amaly taýdan ulanmak boýunça teklip edilen barlag sanawy.
— Websaýt: http://www.chea.org/international/CrossBorderFinalweb.pdf

Tapawutlar dünýäsi: birleşmeleriň ýokary okuw mekdep çyzgytlarynyň umumy syny
(2006-njy ýylyň fewraly) Syýasatyň bilim edarasy.
Ýokary bilimiň adamlar we maşgalalar üçin has gymmat durýanlygy üçin ýokary okuw mekdepleri barada deňeşdirme maglumatlara bolan isleg artýar. Netijede, ýokary okuw mekdepleriniň sanawlarynyň tertipleşdirilmegi häzirki wagtda köp ýurtlarda adaty ýagdaýdyr. Şu resminamada 10 ýurtdan (Awstraliýa, Kanada, Hytaý, Germaniýa, Gonkong, Italiýa, Polşa, Ispaniýa, Beýik Britaniýa we Birleşen ştatlar) durýan birleşmäniň bu «milli» çyzgytlarynyň 16-sy, şeýle hem birleşmeleriň 3 «halkara» ýa-da «milletara» çyzgytlary ara alnyp maslahatlaşylýar. Resminama ýerleşdirmek boýunça ähli 19 sany barlaglarda ülňüleriň we goşmaçalaryň deňeşdirmesinden ybarat bolan «birleşmäniň ähli çyzgytlaryndan durian çyzgytdan» ybaratdyr. Şu çyzgydyň esasynda «hili» kesgitlemek boýunça esasy sebit we milli tapawutlar aýdyň bolýar. Halkara çyzgylaryň kömegi bilen ýerler barha ösýän halkara talyplar bazarynda bilimiň hiline baglylykda paýlanýar. Bu mesele boýunça ýokary bilim baradaky umumy jemgyýetçiligiň bu wezipeler bilen meşgullanýan edaralar barada öz maglumatlaryny seretmegi, ýygnamagy we habar bermegi teklip edilýär.
— Websaýt: http://www.educationalpolicy.org/pdf/World-of-Difference-200602162.pdf

Daşary ýurtda ýokary hilli Ýokary bilimiň bölünişi: ýokary bilimiň ýokary okuw edaralarynyň we halkara edaralaryň ýüzlenmesi (2005-nji ýylyň ýanwary).
Bu ýüzlenme CHEA, Bilim boýunça amerikan geňeşi (TUZ), Kanadanyň Ýokary okuw mekdepleriniň we kollejleriniň birleşmesi (AUCC) hem-de Ýokary okuw mekdepleriniň birleşmesi (IAU) tarapyndan işlenip düzüldi
— Websaýt: http://www.chea.org/pdf/StatementFinal0105.pdf

OECD-niň söwda we bilim hyzmatlary boýunça guramasynyň kagyz neşiri, Norwegiýa, 2003-nji ýylyň noýabry

Zerur websaýtlar

Ýokary bilimde baha berliş

Bu websaýt ýokary bilimde talyplara baha bermegiň iň oňat bütin dünýä usullaryna bagyşlanýar we onuň bilen bagly bölümlerde onlaýlaryň makalalaryna, kitaplara, zurnallara we beýleki ýerlikli maglumatlara çykmagyň ýollary görkezilýär.
 — Websaýt: http://ahe.cqu.edu.au/

Gulluklar we guramalar

Ýokary bilimde hiliň barlagy boýunça gulluklaryň halkara tory (INQAAHE)

Toryň esasy maksady ýokary bilimde hile baha bermek, kämilleşdirmek we hyzmat etmek boýunça akym we ösýän nazaryýet we amalyýet barada maglumatlary ýygnamakdyr we ýaýratmakdyr. Saýt ýurtlar boýunça baha bermegiň gulluklarynyň we akkreditasiýanyň hemme taraplaýyn sanawyndan ybaratdyr.
— Websaýt: http://www.inqaahe.org/

ENQA

Ýokary bilimde hiliň barlagy boýunça Ýewropa birleşmesi ýokary bilimde hiliň barlagy (hili üpjün etmek) boýunça maglumatlary, hereketleri we amatly usullary Ýewropa gulluklaryna, häkimýetiň jemgyýetçilik edaralaryna we ýokary bilim edaralaryna ýaýradýar.
— Websaýt: http://www.enqa.net/

Awstraliýa

Awstraliýanyň ýokary bilim ulgamynda hiliň barlagy arkalaşyklaryň (federal), döwlet we sebitleýin hökümet guramalarynyň hem-de ýokary okuw mekdepleriniň ulgamynyň arasyndaky güýçli arkalaşyga esaslanýar
— Websaýt: http://www.dest.gov.au/

Hiliň barlagynyň gurluşy (2001). Ýokary bilimiň bölünilişi. Bilim, okuw maksatnamalary we ýaşlaryň işleri. Awstraliýanyň arkalaşygy.
Elýeterli onlaýny habar bermek: http://www.dest.gov.au/NR/rdonlyres/2D330154-5538-41BD-ACC2—321AAA741A57/1047/00g.pdf

Ýokary okuw mekdepleriniň hiliniň Awstraliýa gullugy (AUQA) — audit geçirýän, audit geçirmäge ýardam edýän we Awstraliýa ýokary biliminiň hiliniň barlagyna degişli hasabat berýän garaşsyz, täjirçilik däl, milli gullukdyr. AUQA Bilim, okuw maksatnamalary we ýaşlaryň işleri boýunça ministrler geňeşi (MCEETYA) tarapyndan 2000-nji ýylyň martynda resmi taýdan döredildi. Bu maksatnama hökümetden we ýokary bilim ulgamyndan garaşsyz Drektorlar geňeşiniň ýolbaşçylygynda işleýär.
— Websaýt: http://www.auqa.edu.au

Kanada

Kanadada bilimiň hiliniň barlagynyň milli ulgamy ýokdyr. Orta bilimden soňra goşmaça bilim almak welaýat we sebit hökümet edaralarynyň jogapkärçiligindedir, Her bir edaranyň hiliň barlagynyň öz guramalary bardyr.
— Websaýt: http://www.cicic.ca/postsec/accreditation/accreditation.en.stm
— Websaýt: http://www.ceec.gouv.qc.ca/

Çili

La Comisión Nacional de Acreditación (CNAP), se constituyó en marzo de 1999 (ver decreto de creación) y sus funciones son conducir procesos experimentales de acreditación y diseñar y proponer el sistema nacional de aseguramiento de la calidad de la Educación Superior. Considera el financiamiento de proyectos de capacitación y apoyo a las instituciones de educación superior, el desarrollo de seminarios y talleres sobre evaluación, con participación de expertos nacionales y extranjeros, y el desarrollo de visitas de estudio para conocer experiencias relevantes en el campo del aseguramiento de la calidad.
— Websaýt: http://www.cnap.cl/

Finlandiýa

Ýokary bilime baha bermegiň fin geňeşi (FINHEEC) edaralara, Politehniki tehnikumlara we Magaryf ministrligine baha bermäge degişli işlerde kömek berýän garaşsyz tejribeli Ýokary okuw mekdepleridir.
— Websaýt: http://www.kka.fi

Fransiýa

CNE barlaga, medeni we hünärmen — tehniki jemgyýetçilik edaralaryna, i ýokary okuw mekdeplerine, mekdeplere Ýokary bilim ministrine berilýän hasabaty düzmäge «grands etablissements» baha bermäge çalyşýar. CNE beýleki ministrliklere garaşly ýokary bilim edaralaryna hem baha berip bilýär.

CNE ýokary bilimiň jemgyýetçilik ulgamynyň wezipeleri bilen bagly edaralar, başlangyç we ondan soňky bilime, talyplaryň durmuş şertlerine, barlaga we onuň netijeleriniň ulanylyşyna baha berýär, CNE edara tarapyndan onuň syýasaty dolandyrylýan usullar hem öwrenilýär
— Websaýt: http: // www.cne-evaluation.fr/

Germaniýa

ACQUIN e.V. ist berechtigt, das Qualitätssiegel des deutschen Akkreditierungsrates an von ACQUIN akkreditierte Bachelor- und Masterstudiengänge an staatlichen und staatlich anerkannten Hochschulen zu vergeben. Als eingetragener gemeinnütziger Verein wird ACQUIN von seinen Mitgliedern getragen.

Akkreditierung soll die nationale und internationale Anerkennung der Studienabschlüsse durch die Sicherung der Qualität von Lehre und Studium gewährleisten und gleichzeitig Hochschulen, Studierenden und Arbeitgebern eine verl?ssliche Orientierung hinsichtlich der Qualität von Studienprogrammen geben.
— Websaýt: http://www.acquin.org/acquincms/

Ýaponýa

Ýaponýanyň ýokary okuw mekdepleriniň akkreditasiýasynyň birleşmesi.
Birleşme tarapyndan ýokary okuw mekdepleriniň akkreditasiýasy 2 görnüşiň: akkreditasiýa we gaýtadan akkreditasýa birini saýlaýar. Birinjisi Birleşmäniň resmi agzasy hökmünde golaýda işläp başlan uniwersitetlere degişli, soňkysy 5 ýyl arakesmeden soňra akkreditasiýadan soňra ilkinji gezek geçirilýär we her 7 ýyldan birleşmäniň synyndan soňra ýokary okuw mekdepleri akkreditasiýa edilýär. Birleşme tarapyndan akkreditasiýa hukuk almak üçin ýokary okuw mekdebi azyndan 4 ýyldan gowrak işlemeli.
— Websaýt: http://www.juaa.or.jp/en/index.html

Akademiki derejeleriň we Ýokary okuw mekdeplerine baha bermegiň milli edarasy.
NIAD-UE Garaşsyz dolandyryş edaralarynyň we Akademiki derejeleri üçin milli edaranyň umumy düzgünleri boýunça kanunçylyga hem-de Ýokary okuw mekdepleriniň baha bermek boýunça kanunçylyga laýyklykda esaslandyryldy. Edaranyň wezipesi Ýaponýada ýokary bilimi mundan beýläkde ösdürmäge öz goşandyny goşmakdyr. Ýokary bilim edaralarynda (uniwersitetlerde, 2 ýyllyk okuwly kollejlerde we tehnologik kollejlerde) we ýokary okuw mekdepleriň arasyndaky ylmy-barlag edaralarynda bilimiň we ylmy barlaglaryň hilini ýokarlandyrmak üçin NIAD-UE bu ýokary okuw mekdeplerinde işleriň, okuwyň we ylmy barlaglaryň şertlerine baha bermegi geçirýär. NIAD-UE ýokary bilim derejesinde üpjün edilen okuwyň dürli görnüşleriniň netijelerine baha berýär we ähli akademiki ülňüleri ýerine ýetiren okuwçylara akademiki derejeleri berýär.
— Websaýt: http://www.niad.ac.jp/

Meksika

El Consejo para la Acreditación de la Educación Superior, A. C. (COPAES), fundado el 24 de octubre de 2000, es la única instancia validada por la Secretaria de Educación Publica para conferir reconocimiento oficial a los organismos acreditadores de los programas académicos que se imparten en este nivel educativo en México.
— Websaýt: http://www.copaes.org.mx/

Russiýa

Russiýanyň akkreditasiýa boýunça milli merkezi. Akkreditasiýa boýunça milli merkez Russiýa Federasiýasynyň Magaryf ministrligi tarapyndan esaslandyrylan döwlet edarasydyr. Merkeziň esasy maksady institutlary, hünärmen bilimini berýän bilim edaralaryny we Russiýa Federasiýasynyň häkimýetiniň bilim edaralaryny akkreditasiýa boýunça döwlet işlerinde goldamakdyr.
— Websaýt: http://www.nica.ru/

Beýik Britaniýa

Ýokary bilimiň hiliniň barlagynyň gullugy.
Onuň wezipesi ýokary bilimiň hünär derejesiniň adaty ülňülerini goldamak boýunça jemgyýetçilik islegini saklamakdan we ýokary bilimiň hiliniň dolandyrylyşyny üznüksiz kämilleşdirmegi goldamakdan ybaratdyr. Akademiki ülňüleri we hili kesgitlemek üçin ýokary bilim edaralary bilen iş geçirilýär, we şu ülňüler boýunça synlar ýerine ýetirilýär we neşir edilýär. Gulluk 1997-nji ýylda döredildi we Britan ýokary okuw mekdepleriniň hem-de ýokary bilim kollejleriniň ýazgylary bilen maliýeleşdirilýän şeýle hem edarany maliýeleşdirýän baş Britan ýokary bilimi bilen şertnamalar arkaly maliýeleşdirilýän garaşsyz guramadyr.
— Websaýt: http://www.qaa.ac.uk/

Amerikanyň Birleşen Ştatlary

Ýokary bilimiň akkreditasiýasy boýunça geňeş (CHEA)
Ýokary bilimiň akkreditasiýasy boýunça geňeş (CHEA) Birleşen ştatlarda akkreditasiýa işini utgaşdyrýan hususy, täjirçilik däl, milli guramadyr.

— Websaýt: http://www.chea.org/

6 sany sebit birleşmeleri tarapyndan utgaşdyrylýan ähli amerikan edaralary üçin bellenilen akkreditasiýa:

Çeşme: http://www.bc.edu/bc_org/avp/soe/cihe/ihec/policy/policy_quality.html

ENQA

ENQA (Ýokary bilimde hiliň barlagy üçin Ýewropa birleşmesi) ýokary bilimde hiliň barlagy boýunça tejribeleri we peýdaly tejribelikleri, maglumatlary Ýewropa gulluklaryna, jemgyýetçilik guramalaryna we ýokary bilim edaralaryna ýaýradýar.

Neşirler

ENQA Ýewropa hilini barlamak boýunça işleriň ösüşi bilen bagly neşirleri çap edýär. Bu sahypada PDF formatda ENQA-nyň soňky neşirleri berilýär. Göçürmelerini ENQA-nyň sekretarýatyndan sargyt edip alyp bolýar.

ESG aşakdaky görnüşde (elipbiý tertibinde) 8 dile terjime edildi:

— Alban dili (doktor) Ýokary bilimiň akkreditasiýasynyň alban gullugy tarapyndan

— Alban dili (doktor) Akkreditasiýanyň Kosowo gullugy tarapyndan

— Bosniýa dili (pdf) Ýewropa komissiýasy we Ýewropa geňeşi tarapyndan

— Katalon dili (pdf) Katalonýa Ýokary okuw mekdepleriniň ulgamynda hiliň barlagy üçin gulluk (AQU) tarapyndan

— Fransuz dili (pdf) Fransiýanyň milli d’Évaluation Comité (häzir AERES) tarapyndan

— Nemes dili (pdf) Nemes rektorlarynyň maslahaty tarapyndan

— Rus dili (pdf) Russiýa Federasiýasynyň akkreditasiýa boýunça milli gullugy (NAA) tarapyndan

— Ispan dili (pdf) Ispaniýanyň hile baha bermek we akkreditasiýa üçin milli gullugy (ANECA) tarapyndan

— Ukrain dili (pdf) Ukrainadaky Britan geňeşi tarapyndan.

Çeşme: http://www.enqa.eu/pubs_esg.lasso

Ref. http://science.gov.tm/projects/pes/tm/assurance.htm

2 Responses

  1. […]  Bilimde hil meselesi we onuň barlagy […]

  2. […] Bilimde hil meselesi we onuň barlagy […]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: